أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

58

قانون ( فارسى )

ميوه آن بول را ريزش مىدهد و در جلوگيرى از ريزش زياد خون حيض مفيد است . آب آس شكم را بند مىآورد . اندودن تن با آب آس مانع اسهال مرارى و سودايى مىشود . آب آس مخلوط با روغن كنجد بر بلغم فشار مىآورد و آن را بيرون مىراند . اگر ميوه آس پخته شود رطوبتهاى زهدان را از جريان بازمىدارد . ضماد آن براى علاج بواسير و آماس بيضه‌ها مفيد است . آس پخته شده از بيرون آمدن مقعد ( انتهاى راست روده ) و زهدان جلوگيرى مىكند . آس و زهرها : آس و ميوه آن را اگر با شراب بنوشند براى علاج نيش كژدم و رتيل مفيد است . اقاقيا : صمغ درخت كرت ( خرنوب مصرى ) است كه مىخشكانند و از آن قرص مىسازند . تركيب آن از گوهر خاكى و گوهر لطيف است و ازاين‌رو همراه با نوعى سوزندگى است كه با شستن بر طرف مىشود و از آنجا كه داراى تندى است در عمق فرو مىرود و سردى مىدهد . ديسقوريدوس گويد : « درخت اقاقيا در مصر و غير مصر موجود است . » اين درخت خاردار است و خارهاى آن راست نيستند و ساقه‌هايش خميده‌اند ، گلى سپيد دارد و ميوه آن مانند لوبيا گرگى سپيد و در غلاف است . تهيه صمغ اقاقيا : برگ و ميوه اقاقيا را با همديگر مىكوبند و افشرهء آن را مىگيرند بعضىها آن را در داخل آب مىسايند و بخشى كه در آب مىنشيند مىگيرند و اين كار را آن‌قدر تكرار مىكنند تا آب روشن شود . آنگاه از آن ته‌نشسته قرص مىسازند و همراه با داروها مىخورند . گزينش : اقاقياى سبز تيره كه به سياهى مىزند و بوى خوش دارد و گران‌وزن و سخت است ، از همه بهتر است . مزاج : شسته آن سرد است و در درجه دوم خشكاننده است ، در درجه اول سرد و در اوايل درجه سوم خشك است . خاصيت درمانى : اقاقيا گيرنده است و خونريزى را بازمىدارد . در آرايش : اقاقيا رنگ را زيبايى و مو را سياهى مىبخشد و چاره تركهاى ناشى از سرماست . در دمل و جوش : در اين زمينه اقاقيا با آس برابر است و كژدمه را علاج مىنمايد . اگر با سپيده تخم‌مرغ همراه باشد سوختگى و دملهاى گرم را خوب مىكند . در مفاصل : اقاقيا سستى مفاصل را از بين مىبرد . اندام‌هاى سر : اقاقيا در مداواى قرحه‌هاى دهان مفيد است . اندام‌هاى چشم : تنها اقاقياى مصرى در مداواى چشم مؤثر است كه ديد را نيرو مىبخشد ، چشم را لطيف مىكند . چشم‌درد را آرامى مىبخشد . سرخى داخل چشم را بر طرف مىسازد . در داروهاى معالج ناخنه اقاقيا نيز هست . در اندام‌هاى دفعى : حقنه ( اماله ) و ضماد و شربت اقاقيا شكم را بند مىآورد . در معالجه خراش و اسهال خونى مفيد است . سيلان رحم را قطع مىكند . برآمدن مقعد و رحم و سستى آنها را از بين مىبرد . اشقيل : اشقيل همان پيازموش باشد . زيرا كشنده موش است . و بسيار تندمزه است . بعضى گويند پيازموش همان عنصل است . برشتن و پختن اثر دارويى آن را كاهش مىدهد . برشتهء آن به شفتالوى خشك كرده شبيه است . و رنگ آن زرد مايل به سفيدى است . نوعى ديگر از اشقيل هست كه زهر كشنده است . برخى به علت كمترين نشانى كه در آن يافته‌اند پنداشته‌اند كه اين همان موسير است ولى اشتباه كرده‌اند . گزينش : گونه‌اى كه همرنگ شاخ حيوان است و درخشندگى دارد و مزه‌اش مخلوطى از شيرينى و تندى و تلخى است از انواع ديگر بهتر است . مزاج : در درجه سوم گرم و در اوايل درجه دوم